Cập nhật 18 giờ - 08-10-2003

Ưu điểm và lợi thế của trái phiếu Chính phủ

Theo tính toán của các ngành chức năng, trong giai đoạn từ nay đến năm 2010, mỗi năm chúng ta cần khoảng 250 ngh?n tỷ đồng cho đầu tư phát triển. Riêng lĩnh vực giao thông, thủy lợi, nhu cầu vốn bổ sung cho các công tr?nh trọng điểm mỗi năm hơn 15 ngh?n tỷ đồng.

Qua số liệu điều tra cơ bản, tiềm năng vốn trong nền kinh tế của ta hiện nay c?n rất tiềm tàng. Về nội tệ, nguồn vốn có thể huy động cho đầu tư b?nh quân hằng năm khoảng 45 - 50 ngh?n tỷ đồng. Về ngoại tệ, nguồn vốn có thể huy động khoảng 2 - 2,5 tỷ USD/năm. Tuy nhiên, để có thể huy động được các nguồn vốn này, cần phải có chính sách và giải pháp thích hợp, theo đó, những ngành nào, lĩnh vực nào cần được đưa vào diện đầu tư ưu tiên, nhu cầu vốn cần thiết là bao nhiêu... tất cả những vấn đề này cần phải được nghiên cứu và tính toán kỹ lưỡng.

Theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ (số 182/2003/Q?-TTg ngày 5-9-2003), nhu cầu vốn đầu tư cho các công tr?nh giao thông, thủy lợi giai đoạn 2003-2010 sẽ được huy động dưới h?nh thức phát hành trái phiếu Chính phủ là 63 ngh?n tỷ đồng. Số vốn này được đầu tư cho 38 công tr?nh - dự án trọng điểm, trong đó 20 công tr?nh giao thông với tổng số vốn 41.500 tỷ đồng, bao gồm dự án đường Hồ Chí Minh, các quốc lộ 6, 70, 14C, 22B; vành đai biên giới phía bắc, các quốc lộ khu vực đồng bằng sông Cửu Long; 16 công tr?nh thủy lợi với tổng số vốn gần 14.000 tỷ đồng tập trung ở khu vực miền trung và Tây Nguyên; hai dự án tái định cư của thủy điện Sơn La và Tuyên Quang với tổng vốn đầu tư là 8.800 tỷ đồng. Số vốn nêu trên chưa tính các tuyến đường ?ông Trường Sơn và miền tây Thanh Hóa, Nghệ An. Toàn bộ các công tr?nh giao thông và thủy lợi nêu trên sau khi hoàn thành và đưa vào khai thác sẽ h?nh thành một hệ thống kết cấu hạ tầng đ? được nâng cấp và xây dựng mới khá hoàn chỉnh, tạo thế và lực để khai thác các nguồn tài nguyên tiềm năng, đẩy mạnh thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài, tạo đà để hợp tác và hội nhập kinh tế quốc tế.

Trái phiếu Chính phủ để huy động vốn cho các công tr?nh giao thông, thủy lợi hiện nay có nhiều ưu điểm và lợi thế so với các loại trái phiếu công tr?nh và công trái xây dựng Tổ quốc đ? phát hành trong những năm vừa qua.

Trước hết, trái phiếu được phát hành đồng thời cả bằng nội tệ và ngoại tệ nhằm mở rộng phạm vi thu hút các nguồn nội lực, kể cả kiều hối và ngoại tệ của các tổ chức kinh tế đang tạm thời gửi ở nước ngoài với l?i suất rất thấp và không ổn định.

Về kỳ hạn trái phiếu, gồm hai loại chủ yếu là 5 năm và 10 năm; đồng thời, Chính phủ cho phép Bộ Tài chính lựa chọn các loại kỳ hạn ngắn hơn và dài hơn để bảo đảm huy động thuận lợi, phù hợp t?nh h?nh của thị trường vốn.

Về l?i suất trái phiếu, phải tôn trọng quy luật khách quan của thị trường, theo đó các loại trái phiếu phát hành dưới h?nh thức đấu thầu hoặc bảo l?nh, l?i suất trái phiếu được h?nh thành trong quan hệ cung cầu vốn của từng phiên hoặc từng đợt phát hành. ?ối với trái phiếu phát hành qua hệ thống Kho bạc Nhà nước, l?i suất bao giờ cũng được quy định thấp hơn hoặc tương đương l?i suất huy động vốn b?nh quân của các Ngân hàng thương mại Nhà nước.

Về đối tượng mua trái phiếu: Có sự phân biệt đáng kể giữa hai h?nh thức bán buôn và bán lẻ. ?ối với trái phiếu phát hành dưới h?nh thức đấu thầu và bảo l?nh (bán buôn), đối tượng mua trái phiếu chỉ trong phạm vi các tổ chức tài chính - tín dụng đ? được cấp giấy phép là thành viên của thị trường đấu thầu và bảo l?nh trái phiếu. Hiện nay, có tất cả 32 đơn vị là thành viên chính thức gồm 14 ngân hàng thương mại, 9 công ty chứng khoán, 8 công ty bảo hiểm và Quỹ ?ầu tư phát triển đô thị thành phố Hồ Chí Minh.

?iểm mới trong cấu trúc đấu thầu trái phiếu Chính phủ lần này là các cá nhân và tổ chức không phải là thành viên của thị trường nhưng vẫn được tham gia đấu thầu gián tiếp dưới h?nh thức hùn vốn và phân phối khối lượng trái phiếu trúng thầu qua một đơn vị thành viên chính thức. ?ồng thời, được phân chia một phần phí đấu thầu trái phiếu bằng 0,05% tính trên khối lượng trái phiếu trúng thầu được phân phối. Việc quy định nộp tiền k? quỹ 0,5% tính trên khối lượng đặt thầu cũng đ? được xóa bỏ. Những quy định mới này tạo sức hấp dẫn để các tổ chức tài chính tín dụng loại vừa và nhỏ có thể tham gia đấu thầu và phân phối trái phiếu.

Với những giải pháp nêu trên, hy vọng thị trường đấu thầu và bảo l?nh phát hành trái phiếu Chính phủ trong thời gian tới hoạt động có hiệu quả và sôi động hơn.

?ối với trái phiếu phát hành qua hệ thống Kho bạc Nhà nước (bán lẻ), đối tượng mua trái phiếu được mở rộng đến tất cả các cá nhân, đơn vị cơ quan và các tổ chức thuộc mọi thành phần kinh tế (trừ các thành viên của thị trường đấu thầu và bảo l?nh phát hành trái phiếu). ?iều này sẽ tạo điều kiện cho mọi thành viên trong x? hội có cơ hội đầu tư vào trái phiếu Chính phủ - một công cụ nợ có độ tin cậy cao nhất.

Trong năm 2003, Bộ Tài chính quyết định phát hành trái phiếu với khối lượng 4.500 tỷ đồng, trong đó 3.000 tỷ đồng là nội tệ và 100 triệu ngoại tệ (thu bằng USD, tương đương 1.500 tỷ đồng Việt Nam).

Về nội tệ, sẽ được chia thành 3 kênh: Phát hành qua hệ thống Kho bạc trong cả nước từ ngày 15-10 với khối lượng khoảng 1.500 tỷ đồng, kỳ hạn trái phiếu 5 năm, l?i suất 8,5% năm, được thanh toán l?i hằng năm. Những chủ sở hữu của loại trái phiếu không ghi tên sẽ được đăng k?, niêm yết tại trung tâm giao dịch chứng khoán. Khối lượng trái phiếu phát hành dưới h?nh thức đấu thầu và bảo l?nh khoảng 1.500 - 2.000 tỷ đồng với hai loại kỳ hạn 5 năm và 10 năm. L?i suất sẽ được thỏa thuận giữa nhà phát hành và nhà đầu tư. Trong trường hợp cần thiết có thể công bố trước l?i suất thanh toán (l?i suất Coupon) để chọn khối lượng trái phiếu trúng thầu. Từ tháng 10-2003, Kho bạc Nhà nước sẽ phối hợp tổ chức liên tục hằng tuần các phiên đấu thầu và bảo l?nh phát hành trái phiếu nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu giải ngân vốn đầu tư các công tr?nh đ? được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Về ngoại tệ, trước mắt chỉ phát hành trái phiếu kỳ hạn 5 năm, thu và thanh toán bằng USD qua hai kênh: đấu thầu qua sở giao dịch Ngân hàng Nhà nước (khoảng 80 triệu USD) và phát hành thí điểm qua Kho bạc Nhà nước Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh (khoảng 20 triệu USD) với mức l?i suất 3,5%/năm bắt đầu từ ngày 15-10-2003. Số ngoại tệ thu được có thể sử dụng để thanh toán trực tiếp các thiết bị nhập khẩu, phần c?n lại sẽ bán cho Ngân hàng Nhà nước để lấy đồng Việt Nam và quản l? tập trung trên một tài khoản riêng của Kho bạc Nhà nước.

Phát hành trái phiếu Chính phủ để đầu tư các công tr?nh giao thông, thủy lợi quan trọng là một chương tr?nh dài hạn nằm trong chiến lược huy động vốn cho đầu tư phát triển giai đoạn 2001-2010. Tuy nhiên, khi trái phiếu đến hạn thanh toán, chắc chắn phải huy động trên mức dự kiến để hỗ trợ dự toán chi của NSNN. Mặc dù cơ chế phát hành và thanh toán trái phiếu Chính phủ lần này đ? được bổ sung và hoàn thiện đáng kể, tuy nhiên, xuất phát từ điều kiện thực tế của nền kinh tế nói chung cũng như thị trường vốn nói riêng, chúng ta phải có những bước đi thích hợp. Vừa làm vừa rút kinh nghiệm để t?m các giải pháp khả thi, có hiệu quả hơn. Chúng ta đ? thu được một số thành công bước đầu trong việc phát hành các loại trái phiếu và công trái có mục đích để huy động vốn cho các dự án đầu tư của Trung ương và của địa phương. Nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế hết sức to lớn. Cùng với việc hoàn thiện cơ chế huy động vốn trong nước, chúng ta cần tích cực chuẩn bị các điều kiện cần thiết và học hỏi kinh nghiệm của các nước để sớm triển khai chương tr?nh phát hành trái phiếu Chính phủ ra thị trường vốn quốc tế.

TS LÊ VĂN HƯNG                     
Vụ trưởng Huy động vốn - Kho bạc Nhà nước